ఓటు జాబితా కాగితం కాదు.. ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది!

ఎన్నికల్లో ఎవరు గెలిచారు? ఎవరు ఓడిపోయారు? అన్నదానికంటే ముందు ఒక ప్రశ్నకు సమాధానం ఉండాలి. ఎవరు ఓటు వేయగలిగారు? ఎందుకంటే ఓటరు జాబితాలో పేరు లేకపోతే ప్రజాస్వామ్యంలో పౌరుడి గొంతుకే తలుపు మూసినట్టే. అందుకే ఓటర్ల జాబితా ఒక సాధారణ పరిపాలనా పత్రం కాదు. అది పౌరుడి రాజకీయ హక్కుకు పునాది. ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా సవరణపై సాగుతున్న వివాదం ఎన్నికల సంఘం విశ్వసనీయతతో పాటు ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ పారదర్శకతపైనా కీలక ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది.

ఈ వివాదం అక్టోబర్‌ 5న సుప్రీంకోర్టు ముందుకు వెళ్లింది. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ కొన్ని నిర్ణయాలను ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల సమ్మతి లేకుండానే తీసుకున్నారన్న ఆరోపణలపై దాఖలైన పిటిషన్లను ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్‌, న్యాయమూర్తులు జోయ్‌మాల్య బాగ్చి, వి.మోహనాలతో కూడిన ధర్మాసనం విచారించింది. అయితే కోర్టు ఈ దశలో ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ను సస్పెండ్‌ చేయలేదు. ఆరోపణలను నిజమని గానీ, అబద్ధమని గానీ తేల్చలేదు. బదులుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఎన్నికల సంఘం, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌, ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్‌ సింగ్‌ సంధు, వివేక్‌ జోషి తదితరుల నుంచి సమాధానాలు కోరింది. ఇదే ఈరోజు విచారణలో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం.

పిటిషనర్ల వాదన మాత్రం తీవ్రంగా ఉంది. గత పది నెలల్లో ఎన్నికల జాబితాలు, కొత్త ఓటర్ల నమోదు, సాంకేతిక వ్యవస్థలకు సంబంధించిన పలు నిర్ణయాలపై ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారని వారు చెబుతున్నారు. బహుళ సభ్యుల ఎన్నికల సంఘంలో నిర్ణయాలు సామూహికంగా తీసుకోవాల్సి ఉండగా, ఒక వ్యక్తి ఆధిపత్యంలో నిర్ణయాలు జరిగాయా? అన్నదే వారి ప్రధాన ప్రశ్న. అయితే ఇవి పిటిషనర్ల ఆరోపణలే తప్ప సుప్రీంకోర్టు ధృవీకరించిన వాస్తవాలు కావు. అసలు రికార్డులు బయటకు వచ్చిన తర్వాతే నిజానిజాలు స్పష్టమవుతాయి.

ఫారం–6 వ్యవహారం కూడా ఈ వివాదంలో మరో కీలక అంశంగా మారింది. కొత్త ఓటర్ల నమోదుకు ఉపయోగించే ఫారం–6లో మార్పులు చేశారన్న అభ్యంతరాలపై విచారణ సందర్భంగా సుప్రీంకోర్టు తన అనుమతి లేకుండా మార్చిన ఫారం–6ను తాను ఆమోదించలేదని స్పష్టం చేసింది. ఎన్నికల ప్రక్రియలో ఉపయోగించే ప్రతి పత్రానికి చట్టపరమైన ఆధారం ఉండాలి. నియమాలు మార్చితే ఆ మార్పుకు ఎవరు అనుమతి ఇచ్చారు? ఏ నిబంధన ఆధారంగా మార్చారు? నిర్ణయం తీసుకున్న విధానం ఏమిటి? అనే ప్రశ్నలకు స్పష్టమైన సమాధానం ఉండాలి.

ఎన్నికల సంఘం మాత్రం తన నిర్ణయాలు చట్టబద్ధంగానే జరిగాయని చెబుతోంది. ముసాయిదా దశలో అధికారుల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు ఉండటం సహజమని, అవి తుది నిర్ణయాలపై సంస్థాగత విభేదాలుగా పరిగణించరాదని వివరిస్తోంది. ఎస్‌ఐఆర్‌ షెడ్యూల్‌ వంటి కీలక నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగానే తీసుకున్నామని ఈసీ వాదిస్తోంది. అంటే ఒకవైపు పిటిషనర్ల ఆరోపణలు.. మరోవైపు ఎన్నికల సంఘం వివరణ. ఈ రెండింటి మధ్య అసలు నిజాన్ని నిర్ణయించాల్సింది రాజకీయ వేదికలు కాదు. రికార్డులు, చట్టం, న్యాయపరమైన పరిశీలనే.

ఇదే సమయంలో ఓటర్ల పేర్ల తొలగింపుపై దేశవ్యాప్తంగా ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది. భారీ సంఖ్యలో పేర్లు తొలగించబడ్డాయని ప్రతిపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి. ఎన్నికల సంఘం మాత్రం చెల్లని, పునరావృత, మరణించిన లేదా ఇతర కారణాలతో అనర్హమైన నమోదులను తొలగించడం అవసరమని చెబుతోంది. రెండు వాదనల్లోనూ ఒక వాస్తవం ఉంది. ఓటరు జాబితా శుద్ధి చేయకపోతే ఎన్నికల విశ్వసనీయత దెబ్బతింటుంది. కానీ శుద్ధి పేరుతో ఒక్క అర్హుడి పేరు తప్పుగా తొలగినా అతని ఓటు హక్కు ఆ ఎన్నికకే శాశ్వతంగా కోల్పోయినట్టే.

అందుకే పేరు తొలగించడం కంటే ముందు పౌరుడికి సమాచారం ఇవ్వడం, అభ్యంతరం చెప్పే అవకాశం కల్పించడం, అప్పీల్‌ హక్కు ఇవ్వడం అత్యవసరం. డిజిటల్‌ వ్యవస్థలో మార్పు జరిగితే దానికి స్పష్టమైన ఆడిట్‌ ట్రయిల్‌ ఉండాలి. ఎప్పుడు ఎవరు ఏ మార్పు చేశారో రికార్డులో ఉండాలి. ఎన్నికల వ్యవస్థలో సాంకేతికత పెరుగుతున్న కొద్దీ జవాబుదారీతనం కూడా పెరగాలి.

ఎన్నికల సంఘంపై ప్రతిపక్షాలు ప్రశ్నలు లేవనెత్తడం ప్రజాస్వామ్యంలో సహజం. అదే సమయంలో ఎన్నికల సంఘంపై వచ్చిన ప్రతి ఆరోపణను నిజమని భావించడం కూడా సరైంది కాదు. ఎన్నికల సంఘం రాజ్యాంగ సంస్థ కాబట్టి దాని స్వతంత్రతను కాపాడటం ఎంత ముఖ్యమో, దాని నిర్ణయాల్లో పారదర్శకతను నిర్ధారించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. సంస్థపై విశ్వాసం కేవలం రాజ్యాంగ హోదాతో రాదు. ప్రజలకు కనిపించే పారదర్శక చర్యలతో వస్తుంది.

సుప్రీంకోర్టు ఈరోజు తీసుకున్న వైఖరి కూడా ఇదే విషయాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. కోర్టు వెంటనే ఎవరినీ దోషిగా తేల్చలేదు. తక్షణ సస్పెన్షన్‌ కూడా విధించలేదు. కానీ ఆరోపణలను పక్కన పెట్టకుండా సంబంధిత సంస్థల నుంచి సమాధానాలు కోరింది. అంటే ఇకపై రాజకీయ నినాదాల కంటే ఆధారాలు, ఫైల్‌ నోటింగ్స్‌, సమావేశాల రికార్డులు, నిర్ణయ ప్రక్రియ, చట్టపరమైన నిబంధనలే కీలకం కానున్నాయి.

ప్రజాస్వామ్యంలో ఓటు కేవలం ఒక బటన్‌ నొక్కడం కాదు. అది ఒక పౌరుడి స్వరం. ఆ స్వరం వినిపించడానికి ముందే ఓటరు జాబితాలో అతని పేరు సురక్షితంగా ఉండాలి. అదే సమయంలో నకిలీ ఓట్లు, ద్వంద్వ నమోదులు, అనర్హుల పేర్లు కొనసాగకుండా చూడటం కూడా ఎన్నికల సంఘం బాధ్యతే. కాబట్టి లక్ష్యం ఎక్కువ పేర్లు తొలగించడం కాదు; అర్హుడైన ప్రతి పౌరుడి పేరు కాపాడుతూ, అనర్హ నమోదులను చట్టబద్ధంగా తొలగించే విశ్వసనీయ వ్యవస్థను నిర్మించడం.

ఎన్నికల్లో గెలిచే పార్టీ మారవచ్చు. ప్రభుత్వాలు మారవచ్చు. నాయకులు మారవచ్చు. కానీ ఓటుపై ప్రజల నమ్మకం మాత్రం దెబ్బతినకూడదు. ఎందుకంటే ఎన్నికల ఫలితాన్ని ఓడిపోయిన పార్టీ ప్రశ్నించడం ఒక రాజకీయ పరిణామం కావచ్చు.. కానీ ఓటరు తన ఓటు సురక్షితమేనా అని ప్రశ్నించడం ప్రజాస్వామ్యానికి హెచ్చరిక.

అందుకే ఈరోజు దేశం ముందున్న అసలు ప్రశ్న... ఎవరు గెలుస్తారు? ఎవరు ఓడతారు? అనేది కాదు. ప్రతి అర్హుడి ఓటు ఉందా? ప్రతి తొలగింపుకు చట్టబద్ధమైన కారణం ఉందా? ప్రతి నిర్ణయానికి రికార్డు ఉందా? ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాలపై ప్రజలకు నమ్మకం కలిగేంత పారదర్శకత ఉందా? అన్నదే.

ఓటరు జాబితా కాగితం కాదు.. ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది. ఆ పునాదిలో చిన్న అనుమానం వచ్చినా దాన్ని రాజకీయ రంగుతో పూడ్చడం కాదు.. వాస్తవాల వెలుగులో పరిశీలించాలి. ప్రతి ఓటుకు గౌరవం.. ప్రతి ఓటరుకు హక్కు.. ప్రతి ఎన్నికకు విశ్వసనీయత.. ఇవే ప్రజాస్వామ్యానికి అసలైన బలాలు.